WYDAWNICTWA MUZEUM WARSZAWY

Odwrócenie zwyczajowego porządku opowiadania historii pomaga autorowi wymknąć się tradycyjnej narracji i roli wszystkowiedzącego dziejopisa. Przeszłość nie istnieje –przypomina nam Błażej Brzostek. – Istnieją tylko jej ślady, które oglądamy w czasie teraźniejszym. Istnieje opowieść tworzona przez rodziców, historyków, polityków i duchownych dla edukacji, emocji, umocnienia w wierze.

Licząca niemal 800 stron książka składa się z 65 rozdziałów opatrzonych datami, od 2021 do 1339. Na drodze od dziś „do początku”, Brzostek nie odmierza równo kroków. Wybiera swobodnie lata, przy których się zatrzymuje. Rozpoczyna od obrazu Warszawy z lat 20. XXI wieku, cofa się do transformacji lat 90. XX wieku, zanurza w PRL, okres wojny, niepodległości, potem zaboru, zagląda do czasów nowożytnych, aby na końcu dotrzeć do średniowiecznych początków miasta.

Kamionek – z tekstem Marcina Wichy i zdjęciami Agnieszki Rayss – jest opowieścią o historii tego miejsca i zarazem poetyckim esejem o przemijaniu. To również niezwykły manifest uważności dwojga autorów, którzy potrafią dostrzec wokół siebie niepozorne detale: rysę w chodniku, spłowiałą flagę, stare, przetarte ogłoszenia. Z tych obserwacji tworzą mozaikowy portret bliskiego im skrawka Warszawy, gdzie powoli blakną lub znikają ślady przeszłości. 

Możliwe, że Kamionek po prostu nie lubi być obserwowany. Należy na niego patrzeć kątem oka, mimochodem, w przelocie. Najlepiej zwiedzać pod pretekstem jakichś innych, pilnych spraw. Świat pokazuje nam się wtedy, kiedy jesteśmy zajęci własnymi sprawami. 

Our new book is a perfect choice for English-speaking readers, tourists and Warsaw’s residents who want to feel the atmosphere of the city and discover its stories. It is a great introduction to the history of the city and a perfect souvenir of your trip to Warsaw.

 “Legends of Warsaw” is a fairy tale mixed with facts, where real characters appear alongside fantastic ones. The stories are arranged chronologically: from the mythical beginnings of the settlement on the Vistula River, through the medieval history of the city of Masovian dukes and the golden years of Warsaw as the capital and seat of kings, to the 19th and 20th centuries.

Reading is facilitated by notes that explain some of the more difficult concepts as well as the legends’ historical and cultural context. The publication includes a map of the historic center of Warsaw with descriptions of places from the legends.

The authors of the stories included in the collection are some of the greatest polish writers of literature for children and young adults: Ewa Szelburg-Zarembina, Artur Oppman, Maria Kruger and Wanda Chotomska. Their classic texts were given to leading translators of literature and translated into English for the first time.

The book has a hard pressed cover and is richly illustrated. The author of the unique graphic design is Wojciech Pawliński.

As a well-known anecdote goes, one day a Frenchman boarded a train in Paris in order to see the East. A Russian did the same in Moscow to glimpse the West. Both men disembarked in Warsaw, convinced they had reached their destination. Long ago, Warsaw rose up out of the shadows precisely because it lay half-way between East and West. The city’s placement on the map occurred to be both a blessing and a curse

Dzieje Warszawy byłyby niepełne bez opowieści o tym, co, jak i gdzie na przestrzeni wieków jadali bardziej lub mniej zamożni mieszkańcy i mieszkanki miasta. 

Latem 1955 roku do Warszawy przybyła młodzież z całego świata. 31 lipca rozpoczął się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów – piętnaście dni zabaw, igrzysk, wystaw i spotkań. Miasto – zamknięte, zastraszone przez stalinowski reżim i wciąż zrujnowane przez wojnę – nagle stało się żywe i kolorowe.  

W książce pod redakcją Błażeja Brzostka i Zofii Rojek piętnaścioro autorek i autorów odkrywa przed nami kolejne warstwy propagandowego przedsięwzięcia, które stało się zapowiedzią zmian w polskiej sferze politycznej i społecznej. Festiwal wyszedł poza zaplanowane oficjalne ramy, a wyreżyserowana początkowo swoboda, przeistoczyła się w spontaniczne poszukiwanie wolności.  

W publikacji poza licznymi fotografiami i grafiką użytkową związaną z tym wydarzeniem znalazło się również kalendarium imprezy z wycinkami i cytatami z oficjalnych dokumentów, prasy codziennej i dzienników. 

Niniejsza publikacja jest wszechstronną analizą warsztatu pracy Grażyny Hase. Projektantka z niezwykłą fantazją łączyła talent i znajomość krawieckiego rzemiosła z przedsiębiorczością: angażowała się w proces powstawania ubioru od projektu przez produkcję, organizację pokazów mody i sesji fotograficznych po sprzedaż i promocję w prasie. Projektowała kostiumy do filmów, stroje estradowe dla gwiazd muzyki popularnej, ale także uniformy dla personelu linii lotniczych czy prestiżowych hoteli. Autorzy i autorki przybliżają fenomen Hase jako projektantki – działającej niezależnie w czasach upaństwowienia produkcji PRL, a potem w okresie transformacji – na tle mody i ówczesnych zjawisk społecznych, gospodarczych i artystycznych. Przegląd autorskich kolekcji opatrzony komentarzami samej Grażyny Hase, spisanymi specjalnie na potrzeby tej książki, pokazuje różnorodność inspiracji i dowcip, widoczny także w przekładaniu na język mody różnorodnych, czasem nieoczywistych, motywów. Ubiory, projekty, fotografie, reprodukcje materiałów prasowych z zasobów Muzeum Warszawy oraz archiwum bohaterki – bogaty materiał ilustracyjny zachęca do modowej podróży w czasie.

Fotorewolwer, aparat Konrada Brandla (1838-1920), w rękach swojego konstruktora okazał się narzędziem doskonałym do pochwycenia realiów i atmosfery nowoczesnego miasta, Warszawy końca XIX stulecia.  

Momentalne zdjęcia Brandla wyznaczają początek fotografii znanej nam wszystkim. Nie profesjonalnej, upozowanej i wyretuszowanej, ale zwyczajnej, utrwalającej nie tylko zdarzenia doniosłe, ale także powszednie, często przypadkowe; pokazującej ludzi zajętych codziennością, często nieświadomych, że ktoś im się przygląda. 

Piosenki warszawskie. Antologia tekstów pod redakcją Julii Odnous-Pawlińskiej jest pierwszą tak obszerną, wydaną współcześnie antologią, która obejmuje piosenki anonimowe i autorskie, wykonywane od końca XVIII wieku do trzeciej dekady XXI wieku. Wyboru 77 utworów dokonali dziennikarze muzyczni Bartek Chaciński i Jacek Hawryluk, tworzący radiowy duet HCH, oraz muzyk instrumentalista i wokalista, znawca i popularyzator polskiej muzyki pierwszej połowy XX wieku Jan Emil Młynarski. 

W książce zebrano teksty piosenek powstałe w wielu kontekstach historycznych, społecznych i artystycznych. Ich twórczynie i twórcy reprezentują rozmaite gatunki literackie i muzyczne – od pieśni dziadowskiej, przez tanga i przeboje estradowe, po kawałki raperskie. Albert Harris sąsiaduje tu z Muńkiem Staszczykiem, Stefan Wiechecki – z Agnieszką Osiecką, Ludwik Starski – z Kamilem Pivotem. Piosenkom towarzyszą komentarze autorów wyboru oraz teksty kulturoznawcze Piotra Kubkowskiego, Agnieszki Karpowicz i Igora Piotrowskiego. Autorem szaty graficznej książki oraz ilustracji jest Wojciech Pawliński. 

Niniejsza antologia zawiera pierwszy tak obszerny, ilustrowany i opracowany wybór legend warszawskich. Wśród 61 tekstów znalazły się zarówno opowieści spisywane w XIX wieku przez historyka Walerego Przyborowskiego praz folklorystów Kazimierza Władysława Wójcickiego i Romana Zamorskiego, jak i dwudziestowieczne opracowania literackie legend, autorstwa m.in. Edmunda Jezierskiego, Artura Oppmana, Ewy Szelburg-Zarembiny, Hanny Januszewskiej, Marii Krüger, Wandy Chotomskiej, Zdzisława Nowaka, a także teksty powstałe już w XXI wieku, w większości wcześniej niepublikowane. Jako zbiór w sposób komplementarny opisują one legendarne dzieje Warszawy. 

 "Legendy warszawskie. Antologia" to nowa, ponad sześćsetstronicowa i bogato ilustrowana publikacja Muzeum Warszawy, obejmująca 61 tekstów powstałych od połowy XIX wieku do drugiej dekady XXI wieku, która daje czytelnikom dostęp do legendarnych dziejów Warszawy w powiązaniu z topografią współczesnego miasta. Patrząc przez pryzmat legend, możemy dostrzec ukryty wymiar znanych sobie miejsc, a na wydarzenia i postaci z przeszłości spojrzeć w nowym świetle.

Książka Sylwester „Kris” Braun. Fotograf od powstania ukazuje fascynujące losy i bogatą twórczość jednego z najważniejszych fotografów powstania 1944 roku. Publikacja kreśli szlaki wędrówek Brauna po powstańczej Warszawie, analizuje jego warsztat fotograficzny, ale również umieszcza jego twórczość w kontekście innych fotografów sierpnia i września 1944 roku. Nie mniej istotna jest legenda, którą Braun tworzył na swój temat oraz rola, jaką on i jego fotografie odgrywają w obecnej narracji o powstaniu warszawskim.

Kula, stożek czy zygzak – z zestawienia prostych form i brył geometrycznych rzeźbiarka i metaloplastyczka Julia Keilowa (1902–1943) potrafiła stworzyć wyjątkowe przedmioty codziennego użytku. W projektach cukiernic czy pater dla warszawskich fabryk platerniczych świadomie korzystała z właściwości metalu, swobodnie bawiła się skalą i skojarzeniami. Zaprojektowane przez nią rzeczy stały się elementem stylu życia warszawskich elit lat 30. XX wieku – świata bywalców salonów, coctail barów czy kawiarni. Przez lata zapomniane, dziś cieszą się rosnącym zainteresowaniem kolekcjonerów. Publikacja towarzysząca wystawie w Muzeum Warszawy przybliża sylwetkę projektantki, jej warsztat, drogę zawodową oraz sposoby budowania własnej marki. Zawiera też pierwszy katalog twórczości metaloplastycznej Keilowej, który obejmuje udokumentowane projekty jej autorstwa i pokazuje walory powstałego w krótkim czasie, ale niezwykle bogatego dorobku. 

Prawie 300 zebranych w książce fotografii i kadrów filmowych pokazuje getto warszawskie z wielu punktów widzenia. To spojrzenia na skrzyżowanie ulic Chłodnej i Żelaznej, na którym przecinał się tłum z „aryjskiej” i „niearyjskiej” strony. Spojrzenia z zewnątrz, które natrafiały na barierę murów, oraz spojrzenia z wewnątrz – getto oglądane z perspektywy sprawców przemocy i tych, którzy przemocy doświadczali. Wreszcie spojrzenia na „miejsce po getcie”, które stało się przestrzenią upamiętnianą, politycznie znaczącą.  

Fotografie i filmy, wykonywane od czasu wydzielenia w Warszawie obszaru zagrożonego tyfusem na wiosnę 1940 roku do obchodów piątej rocznicy powstania w getcie w 1948 roku, nie mają jedynie wartości dokumentacyjnej. Są zapisem różnego doświadczania przestrzeni, osobistych wyborów i odmiennych motywacji ich autorów: fotografów i filmowców żydowskiego, niemieckiego i polskiego pochodzenia, profesjonalistów i amatorów. Publikacja, przygotowana na podstawie materiałów ze zbiorów instytucji amerykańskich, izraelskich, polskich i niemieckich, pokazuje, jak bardzo złożoną kwestią jest świadectwo oparte na fotografii. 

W siódmym tomie serii Paweł E. Weszpiński omawia Stadtplan Warschau, opracowany w Warszawie przez Kriegs-Karten und Vermessungsamt w latach 1942–1944. Plan odwzorowuje topografię Warszawy ukształtowanej w latach 30. XX wieku. Przygotowano go na podstawie przedwojennych planów urzędowych, jednak bez typowego dla ówczesnej kartografii łączenia obrazu miasta istniejącego i projektowanego. 

Uzupełnieniem analizy niemieckiego planu jest esej Jacka Leociaka poświęcony topografii doświadczenia Warszawy w czasie II wojny światowej. Opowieść tę tworzą przywołane dokumenty osobiste, prasa, źródła konspiracyjne oraz oficjalne rozporządzenia i raporty. Są to świadectwa trzech przecinających się spojrzeń: polskiego, żydowskiego i niemieckiego, które ukazują Warszawę okupacyjną jako miasto podzielone.